شاید برایتان جالب باشد بدانید که بیش از نیمی از افراد دچار درجاتی از انحراف سپتوم بینی هستند، اما بسیاری از آنها متوجه این موضوع نمیشوند. زمانی که این انحراف شدید باشد، مشکلاتی مانند گرفتگی بینی، خونریزیهای مکرر، سردرد و حتی اختلال در خواب ایجاد میکند. سپتوم یکی از مهم ترین بخش های بینی است. در این مقاله بهطور کامل بررسی میکنیم که سپتوم بینی چیست، در کجا قرار دارد، چه عواملی موجب انحراف آن میشوند و چه علائمی نیاز به جراحی اصلاحی دارند.
سپتوم بینی چیست؟
سپتوم بینی یا همان تیغه بینی، ساختاری از جنس غضروف و استخوان است که دو حفره بینی را از یکدیگر جدا میکند. این بخش در واقع نقش دیوارهای میانی را دارد که باعث میشود مسیر عبور هوا به صورت متعادل در هر دو طرف بینی تقسیم شود. یک سپتوم سالم و صاف میتواند جریان هوا را به طور یکنواخت هدایت کند و عملکرد طبیعی بینی را تضمین نماید. در حالت ایدهآل، این تیغه دقیقاً در وسط بینی قرار گرفته و اندازه هر دو سوراخ بینی مشابه است. با این حال، در بسیاری از افراد انحراف یا کجی خفیفی در سپتوم وجود دارد که معمولاً مشکلی ایجاد نمیکند مگر اینکه شدت آن زیاد باشد و فرد نیاز به عمل بینی داشته باشد.
سپتوم بینی در کجا قرار دارد؟
سپتوم بینی در بخش میانی بینی واقع شده و از جلوی سوراخهای بینی تا انتهای حفره بینی امتداد مییابد. قسمت قدامی آن بیشتر از غضروف تشکیل شده، در حالی که بخش خلفی از استخوان ساخته شده است. این ترکیب استخوانی غضروفی باعث میشود سپتوم هم انعطافپذیر باشد و هم استحکام لازم را برای تقسیمبندی حفرههای بینی داشته باشد. این ساختار با لایهای از مخاط پوشانده شده که وظیفه مرطوبسازی و محافظت از آن را بر عهده دارد. در کنار وظیفه تقسیم حفرهها، سپتوم نقش مهمی در حمایت از شکل خارجی بینی و پایداری ساختاری آن ایفا میکند.
چه عواملی موجب انحراف سپتوم بینی میشود؟
این اختلال زمانی رخ میدهد که این تیغه به جای قرارگیری در خط میانی، به یک سمت متمایل شود. این مشکل میتواند به صورت خفیف یا شدید بروز کند و شدت آن بر عملکرد تنفسی تأثیرگذار است. در بسیاری از افراد این انحراف از کودکی وجود دارد، اما ممکن است در طول زندگی به دلیل عوامل مختلف تشدید شود. در این صورت عمل انحراف بینی توصیه می شود.
عوامل ایجادکننده انحراف سپتوم بینی عبارتند از:
- بسیاری از افراد از بدو تولد دارای سپتوم منحرف هستند که معمولاً ناشی از شرایط داخل رحم یا زایمان دشوار است.
- با افزایش سن، ساختارهای بینی رشد میکنند و در برخی موارد این رشد نامتقارن باعث انحراف سپتوم میشود.
- شکستگیها و صدمات ناشی از حوادث رانندگی، ورزشهای برخوردی یا درگیریهای فیزیکی میتوانند موجب کج شدن سپتوم شوند.
- فعالیتهایی مانند ورزشهای پرخطر یا عدم استفاده از وسایل محافظتی میتوانند احتمال بروز آسیب و انحراف را بیشتر کنند.
علائم انحراف سپتوم بینی و نیاز به جراحی
در بسیاری از افراد انحراف سپتوم خفیف بوده و هیچ علامتی ایجاد نمیکند. اما در مواردی که انحراف شدید است، اختلال در جریان هوا میتواند مشکلات تنفسی و حتی تغییرات ظاهری در بینی ایجاد کند. شدت علائم اغلب تعیینکننده نیاز به جراحی اصلاحی (سپتوپلاستی) است.
علائم شایع انحراف شامل موارد زیر است:
- گرفتگی مداوم بینی
- تنفس دشوار یا صدادار از طریق بینی
- خروپف و مشکلات خواب مانند آپنه خواب
- خونریزیهای مکرر بینی
- سردرد یا دردهای صورت ناشی از فشار سینوسی
- کاهش حس بویایی یا اختلال در حس چشایی
- تفاوت اندازه سوراخهای بینی که گاهی در ظاهر مشخص است
زمانی که این علائم زندگی روزمره فرد را مختل کنند یا درمانهای دارویی کمکی نتوانند مؤثر باشند، جراحی اصلاحی توصیه میشود.
عوارض وجود انحراف در سپتوم بینی چیست؟
انحراف خفیف سپتوم اغلب بیعلامت است و نیازی به درمان ندارد. اما در مواردی که این انحراف شدید باشد، میتواند مشکلات قابل توجهی برای سلامتی و کیفیت زندگی فرد ایجاد کند. اختلال در جریان هوا و کاهش عملکرد طبیعی بینی میتواند زمینهساز بیماریهای مزمن و ناراحتیهای مداوم باشد.
عوارض احتمالی انحراف عبارتند از:
- سینوزیت مزمن: به دلیل مسدود شدن مسیر تخلیه ترشحات سینوسها.
- خشکی دهان: ناشی از تنفس دهانی مداوم در اثر گرفتگی بینی.
- اختلالات خواب و آپنه خواب: کاهش جریان هوا باعث خر و پف یا توقف موقت تنفس در خواب میشود.
- خونریزیهای مکرر بینی: به علت خشکی و تحریک مخاط بینی در سمت باریکتر.
- عفونتهای مکرر گوش (در کودکان): به دلیل ارتباط بینی و گوش میانی از طریق شیپور استاش.
- تأثیرات روانی و اجتماعی: مشکلات ظاهری ناشی از تغییر شکل بینی میتواند بر اعتمادبهنفس فرد اثر بگذارد.
جمعبندی
سپتوم بینی یک ساختار حیاتی در تقسیم حفرههای بینی و تنظیم جریان هوای ورودی است. انحراف این تیغه مشکلی شایع محسوب میشود که در بسیاری از موارد بدون علامت است، اما گاهی میتواند مشکلات جدی برای تنفس، خواب، کیفیت زندگی و حتی سلامت عمومی ایجاد کند. تشخیص بهموقع و انتخاب درمان مناسب اعم از مراقبت دارویی یا جراحی، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بعدی دارد.
